AMBENO (TOP) - Estadu Unidu Amérika (EUA) oferese rekompensa to’o $10 millaun ba informasaun kona-ba Zhang Yu, sidadaun xinés ida ne’ebé akuza halo ataka siber ho orden husi servisu intelijénsia Pequim nian. Zhang seidauk kaptura.
Programa Rewards for Justice (RFJ) husi Departamentu Estadu EUA oferese osan ne’e ba informasaun ne’ebé lori ba identifikasaun ka lokalizasaun ba ema ida mak, bainhira servisu tuir orden ka kontrolu husi governu estranjeiru, partisipa iha atividade siber maliciozu kontra infraestrutura krítika EUA nian. Atividade hanesan ne’e viola Lei Fraude no Abuzu Komputadór (Computer Fraud and Abuse Act). Iha oferta ida ne’e, RFJ buka informasaun espesífiku kona-ba Zhang. Oferta ne’e publika iha 7 Outubru.
Se mak Zhang Yu
RFJ deskreve Zhang hanesan diretór iha Shanghai Firetech Information Science and Technology Company, Ltd. RFJ dehan nia servisu tuir pedidu husi Gabinete Seguransa Estadu Xangai (SSSB), parte husi Ministériu Seguransa Estadu (MSS) Repúblika Popular Xina (RPX) nian. MSS no SSSB mak servisu intelijénsia RPX ne’ebé responsavel ba kontra-espionajen iha rai laran, intelijénsia estranjeiru la-militár, no aspetu balu husi seguransa polítika no doméstika RPX nian.
Alegasaun ataka ba peskiza COVID-19 no servidór Microsoft
Tuir RFJ, iha komesu tinan 2020, Zhang no nia parseiru Xu Zewei, ne’ebé ba tempu ne’ebá jerente jerál iha Shanghai Powerock Network Co. Ltd., hetan asesu la autorizadu ba peskiza COVID-19 husi universidade sira iha EUA no imunologista no virologista líder sira, atu futar informasaun sensível.
Tinan tuir mai, ema na’in-rua ne’e alegadu esplora vulnerabilidade iha komputadór sira ne’ebé uza Microsoft Exchange Server, programa ida ne’ebé uza atu rai no hetan fali email. Intrusaun sira ne’e parte husi kampaña boot ida ne’ebé públiku hatene ho naran HAFNIUM, ne’ebé kompromete komputadór rihun ba rihun iha mundu tomak. Vítima sira inklui universidade ida no eskritóriu advogadu ida, ne’ebé rua-rua iha EUA.
Microsoft hato’o públiku ataka HAFNIUM iha Marsu 2021 no agora monitoriza aktór ne’e ho naran Silk Typhoon. FBI hatete kampaña ne’e kompromete organizasaun EUA nian liu 12.700.
Suspeitu ida iha kustódia, seluk seidauk kaptura
Zhang no Xu hetan akuzasaun iha indiktamentu ho kauza sia ne’ebé revela iha Jullu 2025, loron uitoan depois polísia Itália kaptura Xu iha Milão tuir pedidu husi EUA. Xu estradita ba EUA iha Abríl 2026. Nia ona aprezenta aan iha tribunál federál iha Houston. Zhang seidauk kaptura. Akuzasaun hasoru nia seidauk testa iha tribunál.
Kompañia privada hanesan kobertura
RFJ dehan RPX uza rede boot kompañia privada no kontratante iha Xina atu hacking no futar informasaun ho dalan ne’ebé subar envolvimentu governu nian. RFJ selu ona liu $250 millaun ba ema liu 125 desde 1984.
Tanbasá ida ne’e relevante ba Timor-Leste
Notísia RFJ la temi Timor-Leste, no la iha evidénsia katak Zhang Yu ka kampaña HAFNIUM liga ho rai ida ne’e. Maske nune’e, kazu ne’e hatudu ameasa siber ne’ebé estadu ki’ik sira mós hasoru, bainhira governu foti pasu atu hametin sistema defeza digitál.
Iha Marsu 2026, Grupu Traballu Interministeriál kona-ba Siberseguransa, ne’ebé Ministru Prezidénsia Konsellu Ministru nian Agio Pereira prezide, halo enkontru iha Dili atu analiza proposta sira no avansa preparasaun pakote lejislativu ida atu hametin kuadru legál siberseguransa nian. Grupu ne’e inklui mós Ministru Transporte no Komunikasaun, Ministru Justisa, no Diretór Jerál Servisu Nasionál Intelijénsia Estratéjika.
Iha Agostu 2026, Timor-Leste aprova Planu Nasionál Integradu 2026–2031 atu kombate rede fraude online, krime siber organizadu no tráfiku umanu. Ministru Interiór Francisco da Costa Guterres mak propoin planu ne’e, ne’ebé hatudu preokupasaun ba seguransa nasionál, estabilidade ekonómika, soberania digitál no sistema finanseiru. Iha 23 Jullu, think tank seguransa Fundasaun Mahein avisa katak kaptura resente sira hatudu fase foun ba krime organizadu transnasionál iha Timor-Leste.
Ameasa ne’e mós toka rejiaun Oe-Cusse Ambeno. Iha Setembru 2025, Ofísina Nasoins Unidas kona-ba Droga no Krime (UNODC) avisa katak Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno hanesan sai alvu husi grupu krime organizadu transnasionál liuhusi “investimentu estranjeiru direta kriminozu”.
Ho tempu hanesan, dependénsia ba internet sa’e. Penetrasaun internet iha Timor-Leste kresce bo’ot desde 2021, bainhira hetan de’it 35%, no siberseguransa sai importante liután bainhira ekonomia digitál kresce.

