AMBENO (TOP) - Ministériu Edukasaun no Ministériu Administrasaun Estatal (MAE) suspende aula prezensiál iha territóriu nasionál tomak husi 15 to’o 17 Outubru 2026, tanba kualidade ár aat ne’ebé kauza husi ahi-suar husi Indonézia.
Tuir komunikadu imprensa ministériu rua ne’e nian, suspensaun ne’e kobre eskola públika, privada no kooperativa, husi pré-eskolár to’o ensinu sekundáriu jerál no tékniku-vokasionál.
Desizaun ne’e bazeia ba informasaun husi Diresaun Nasionál Meteorolojia no Jeofízika (DNMG). Hanesan The Oekusi Post relata ona iha 12 Outubru, DNMG konfirma katak husi 6 to’o 12 Outubru, estasaun automátika iha Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato, Komoro no Kaikoli rejistu kualidade ár la di’ak. Tuir DNMG, anin lori ahi-suar ho partíkula poluente to’o illa Timor, no sunu rai lokál mós bele kontribui ba situasaun ne’e.
Iha Indonézia rasik, Ministériu Floresta relata hotspot ho konfiansa aas 793 iha 11 Outubru, aumentu husi 437 iha 9 Outubru.
Ministériu rua ne’e dehan espozisaun ba partíkula sira ne’e bele ameasa saúde públika, liuliu estudante, labarik, joven no manorin. Tanba ne’e, suspensaun ne’e medida prevensaun atu proteje seguransa komunidade eskolár.
DNMG hatete kualidade ár di’ak uitoan husi 13 Outubru, maibé ne’e temporáriu. Iha 16 no 17 Outubru, anin sei lori fali ahi-suar husi Indonézia ba illa Timor, no períodu ne’e koinsidi ho epoka agrikultór sira sunu to’os iha Timor-Leste. DNMG sei kontinua monitora kualidade ár.
Aprendizajen iha uma
Durante suspensaun, eskola sira bele uza modalidade alternativa ba akompañamentu pedagójiku, tuir orientasaun husi servisu kompetente. Diretór eskola no dirijente edukasaun tenke asegura manorin sira prepara no fó tarefa ba uma (TPC) ba estudante. Loron 14 Outubru uza hanesan loron preparasaun no orientasaun ba estudante kona-ba aprendizajen iha uma.
Rekomendasaun ba komunidade
Ministériu rua ne’e rekomenda:
- labarik sira labele sai husi uma bainhira la presiza;
- labele halo atividade fízika iha li’ur;
- uza máskara protesaun respiratória ne’ebé adekuadu bainhira presiza sai;
- taka odamatan no janela bainhira konsentrasaun poluente aas;
- labele sunu fo’er ka materiál seluk ne’ebé bele aumenta poluisaun.
DNMG mós husu públiku atu buka asisténsia médika se sente susar hasai ios. Grupu vulneravel liu mak labarik, ferik-katuas no ema ne’ebé iha moras respiratória.
Fila-fali ba aula
Eskola sira tenke prepara planu espesífiku atu rekomesa ensinu no aprendizajen, ne’ebé bele implementa liuhosi grupu servisu dosente iha Sábadu, 17 Outubru 2026. [Aula prezensiál sei kontinua fali iha Segunda, 19 Outubru – konfirma ho ministériu.]
Diretór eskola públika no eskola sira iha rede servisu públiku tenke asegura komunikadu ne’e fahe ba estudante, dosente, ajente la’ós dosente, inan-aman no komunidade edukativa tomak.
Ba eskola sira ne’ebé la integra iha rede públika no eskola internasionál sira, ministériu rua ne’e rekomenda atu konsidera ho seriedade saúde no seguransa labarik sira, no foti desizaun ne’ebé apropriadu tuir orientasaun iha komunikadu ne’e.
Lee mós: Ahi-suar husi Indonézia da’et to’o TL

