Governu aloka $15,158,570.94 rehabilita irigasaun Maukola-Lomea

KOVALIMA (TOP) - Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão desidi aloka osan hamutuk $15,158,570.94 atu rehabilita irigasaun Maukola-Lomea ne’ebé abandonado durante tinan 20 nia laran hodi bele benefisia fali área natar hamutuk hektare 3.500 iha suku Beko no Taz-Hilin, Posto Zumalai, Kovalima.

PM Xanana, hala’o lansamentu fatuk da-huluk bá Projetu Rehabilitasaun Eskema Irrigasaun Maukola-Lomea, ne’ebé lokaliza entre Suku Beko no Taz-Hilin, Postu Administrativu Zumalai, Munisípiu Covalima, iha Sábadu, 15 Agosto 2026.

Tuir informasaun ne’ebé The Oe-Kusi Post asesu husi Pájina Ofisial Primeiru-Ministru nian katak, projetu ne’e hetan atensaun tanba irrigasaun Maukola-Lomea la fornese bee bá komunidade durante  tinan 20 liu, depois de barazen monu iha tinan 2004 no natar barak abandonu iha área ne’e.

PM Xanana hateten katak IX Governu iha kompromisu atu rehabilita irrigasaun ne’e atu komunidade bele utiliza fali sira-nia natar no aumenta produsaun hare.

“Desde tinan 2004 imi la prodúz hare tanba irigasaun aat, no liu tiha tinan 20 ona imi sosa foos hosi rai-li’ur. Tanba ne’e ohin ita hahú lansamentu hodi hadi’a fila-fali,” esplika PM Xanana.

Dezenvolvimentu nasaun no prosesu ukun-a’an iha área ekonomia sei presiza tempu, maibé Governu tenke iha kompromisu atu kontinua halo servisu bá povu.

Servisu hotu-hotu ne'ebé Governu halo nu'udár dever prinsipál ida atu hadi’a povu nia moris.

“Ita ukun aan tinan 24 ona, maibé iha ekonomia ita seidauk ukun a’an, dependente tebes, katak ita sosa foos importadu, no buat barak ne’ebé ita bele halo iha rai-laran,” PM Xanana afirma.

Husu mós bá seitór privadu nasionál atu la’ós foka de’it bá projetu konstrusaun, maibé investe mós iha seitór produtivu atu aumenta produsaun lokál no redús dependénsia bá importasaun.

Projetu irrigasaun ne’e sei uza orsamentu bo'ot, tanba ne’e durante implementasaun obra tenke evita problema sira, tanba infraestrutura ne’e sei benefisia komunidade tomak, la’ós ema ida ka rua de’it.

Credit: Media GPM.

Iha fatin hanesan, Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), Marcos da Cruz, hateten, orientasaun PM Xanana bazeia bá Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) 2011-2030, ne’ebé foka bá produsaun ai-han ne’ebé barak, ho kualidade, sustentável no orientadu bá merkadu.

Programa IX Governu nian atu aumenta produsaun agríkola presiza hahú hosi konstrusaun infraestrutura bázika, inklui sistema irrigasaun.

“Irigasaun ida-ne’e la’ós foun, maibé halo rehabilitasaun tanba iha tempo Indonézia nian halo tiha ona konstrusaun, no iha 2004 mak barazen monu. Hahú hosi ne’e natar barak abandonado,” Marcos da Cruz hateten.

Irrigasaun Maukola-Lomea sei kobre área hamutuk 3.500 hektare, inklui konstrusaun barazen ho naruk 150 metru, odamatan rua, moru protesaun, kanal prinsipál ho naruk 7 km no kanál sekundáriu hamutuk 40 km.

Ministru Marcos da Cruz mós hateten katak molok serimónia lansamentu, Governu ko’alia ona ho komunidade atu garante laiha impedimentu durante implementasaun projetu.

Komunidade kompromete atu kolabora hodi obra bele remata tuir kontratu. Projetu ne’e iha durasaun tinan rua-resin, bainhira laiha impedimentu ruma.

Kontratu projetu ne’e asina tiha ona iha fulan Outubru 2025, maibé implementasaun atraza tanba seidauk hetan vistu hosi Tribunál Kontas. Projetu hahú iha 2026 depois de hetan vistu ne’e.

Projetu rehabilitasaun irrigasaun Maukola-Lomea sei gasta orsamentu hamutuk $15,158,570.94 no sei ezekuta hosi PT Minarta Dutahutama, ho konsultór hosi Dongsung Engineering Co., Ltd Markim Tim-Kor no Lda, ho osan konsultoria hamutuk $800,000.

Prezidente Autoridade Munisípiu Covalima, Miguel Armada Cardoso, hateten katak irrigasaun ne’e sei benefisia populasaun iha Suku Beko hamutuk 5.423 ema, ho uma-kain 1.672, no Suku Taz-Hilin ho populasaun 3.762 ema no uma-kain 992.

Iha Suku Beko, área natar hamutuk 2.720 hektares sei utiliza irrigasaun ne’e, enkuantu iha Suku Taz-Hilin área natar hamutuk 1.827 hektares.

“Bainhira irigasaun ne’e di’ak no bee iha ona, ami bele halo ona ami-nia natar hodi bele responde ba ami-nia kabun rasik no redúz importasaun foos ne’ebé durante ne’e mai hosi rai-liur,” katak Miguel Armada Cardoso.

Lansamentu ne’e partisipa hosi membru Governu, membru Parlamentu Nasionál, reprezentante sosiedade sivíl no komunidade hosi Suku Beko no Taz-Hilin.

The Oekusi Post
Author: The Oekusi PostWebsite: https://www.oekusipost.comEmail: Este endereço de email está sendo protegido de spambots. Você precisa do JavaScript ativado para vê-lo.
www.OeKusiPost.com nu’udar plataforma media online iha Oe-Kusi Ambeno, Timor-Leste ne’ebé aprezenta notísia iha área oioin iha teritóriu nasionál. Rua. Numbei, Oe-Kusi Ambeno Mobile: +670 7723 4114 Email: info (at) OeKusiPost.com

Online Counter